Basadi 23 | Chandragiri

Lord Shri Parshvanatha Basadi (Chandragupta Basadi)

ಭ. ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಬಸದಿ (ಚಂದ್ರಗುಪ್ತಬಸದಿ)

ಭದ್ರಬಾಹುಮುನಿಗಳು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತಮುನಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆ ನಿಂತು ಸಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಸಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಬಸದಿಗೆ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಬಸದಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ಯಾರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸದಿಯ ಒಳರಚನೆಯು ಮೂರು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭ. ಶ್ರೀ ಪಾಶ್ರ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ, ಧರಣೇಂದ್ರ ಯಕ್ಷ, ಪದ್ಮಾವತಿ ಮತ್ತು ಅಂಬಿಕಾ ಯಕ್ಷಿಯರನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ಶಾಸನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ಬಸದಿಯು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಆಯತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಭದ್ರಬಾಹು ಶಾಸನದ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿರುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಧಿಷ್ಠಾನವು ಜಗತಿ, ಉಪಾನ, ತ್ರಿಪಟ್ಟ, ಕುಮುದ, ಕಂಪ, ಪಟ್ಟಿಕಾದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಪಾದಬಂಧ ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇಲಿನ 2 ಶಿಖರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧೋಮುಖ ಪದ್ಮದಳಗಳ ಅಲಂಕಾರವಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಕೈಸಾಲೆಗೆ ಹಾಕಿರುವ ಜಾಲಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಬಾಗಿಲವಾಡ. ಜಾಲಂದ್ರವು ಚಿಕಣಿ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯು ದ್ವಾದಶ ಮಂಗಳಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಮುನಿಗಳು ಊರ ಹೊರಗೆ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟಿರುವಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಥಾನಕ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಬಹು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಲಕ್ಷಣಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವು ಗಂಗರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿವೆ. ಬಾಗಿಲವಾಡದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಾರಪಾಲಕರ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕೈಸಾಲೆಯ ಎಡ ಗೋಡೆಯ ಕಡೆಗಿರುವ ಸರ್ವಾಣ್ಹಯಕ್ಷನ ಶಿಲ್ಪವು ಆನೆಯ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದು ಅಭಯ, ಬೀಜಪೂರ ಹಿಡಿದಿದೆ. ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಬಸದಿಯನ್ನು ಆದರ್ಶ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.

About

About Lord Shri Parshvanatha Basadi (Chandragupta Basadi)

Year of establishment: Ganga period; precise date to be confirmed
Established by: Builder not precisely recorded
Main deity: Lord Parshvanatha, Dharanendra, Padmavati, and Ambika
Timings: Usually open from 8:00 AM to 6:00 PM
Location: Open map

After Bhadrabahu Muni relinquished his body, his disciple Chandragupta Muni remained here, undertook sallekhana, and followed his teacher’s path. Because Chandragupta died through sallekhana at this place, the shrine became known as Chandragupta Basadi. No precise record identifies its builder. Its interior has three sanctums containing Lord Parshvanatha, Dharanendra Yaksha, and the Yakshis Padmavati and Ambika. One or two inscriptions concerning Chandragupta have been found here. The small rectangular Basadi faces the Bhadrabahu inscription. Its padabandha base comprises jagati, upana, tripatta, kumuda, kampa, and pattika mouldings. The upper two tower sections are ornamented with inverted lotus petals. The chief attractions are the pierced stone screen and doorway of the side hall. Filled with miniature sculpture, the screen vividly depicts narrative scenes: a queen seeing the twelve auspicious objects in a dream, monks camping outside a town, and many other episodes. Their refined sculptural features belong to the Ganga period. The doorway is carved with numerous bands and guardian figures. On the left wall of the side hall, Sarvahna Yaksha stands on an elephant’s head, displaying the gesture of reassurance and holding a citron, richly adorned with ornaments. The Archaeological Survey of India, Karnataka, has listed Chandragupta Basadi as an Adarsh Smarak among the monuments of Shravanabelagola.